Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa: Ai cấp và chọn form nào?

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin – C/O) quyết định doanh nghiệp có được hưởng thuế suất ưu đãi hay không, và là chứng từ bị kiểm tra nhiều nhất khi hải quan hậu kiểm. Từ ngày 5/5/2025, VCCI đã ngừng hẳn cấp mọi loại C/O, còn thẩm quyền cấp hiện nay được phân chia lại theo Nghị định 146/2025/NĐ-CP và chốt danh mục cụ thể tại Thông tư 26/2026/TT-BCT. Nhiều doanh nghiệp vẫn nộp hồ sơ đến đúng nơi cũ nên bị trả về, mất thời gian ngay từ bước đầu tiên.

Bài viết này hệ thống lại toàn bộ hiểu biết cần có về C/O: cơ quan nào cấp form nào, các loại C/O phổ biến gắn với hiệp định gì, những lỗi khiến hồ sơ bị bác, và thời điểm nộp để không bị truy thu thuế.

1. Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa là gì và vì sao không thể hiểu đơn giản?

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa là chứng từ do cơ quan, tổ chức được ủy quyền của nước xuất khẩu cấp, xác nhận nguồn gốc thực tế của hàng hóa theo quy tắc xuất xứ của một hiệp định thương mại hoặc cơ chế ưu đãi cụ thể. Đây không chỉ là giấy tờ để hưởng thuế thấp hơn.

Theo Luật Quản lý ngoại thương 2017 và Nghị định 31/2018/NĐ-CP quy định chi tiết về xuất xứ hàng hóa, trách nhiệm chứng minh xuất xứ thuộc về doanh nghiệp. Nghị định này định nghĩa hai nhóm xuất xứ làm nền cho mọi loại C/O:

• Xuất xứ thuần túy: hàng hóa được tạo ra hoàn toàn tại một nước, ví dụ nông sản trồng trọt, khoáng sản khai thác nội địa.
• Xuất xứ không thuần túy: hàng có nguyên liệu nhập khẩu, phải đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) hoặc tỷ lệ giá trị khu vực (RVC) theo Thông tư 05/2018/TT-BCT hướng dẫn Nghị định 31/2018/NĐ-CP.

Ba hệ quả pháp lý doanh nghiệp cần nhớ:

• Doanh nghiệp chịu trách nhiệm pháp lý đối với nội dung khai trên C/O, kể cả khi hồ sơ đã được cơ quan cấp phép duyệt.
• C/O được cấp hợp lệ không loại trừ khả năng bị kiểm tra lại sau thông quan.
• Sai sót về xuất xứ có thể bị xử lý dù hàng đã thông quan nhiều tháng trước.

Trong thực tế, nhiều rủi ro phát sinh không phải do thiếu C/O, mà do đánh giá sai vai trò pháp lý của chứng từ này trong toàn bộ hồ sơ xuất nhập khẩu. Khai báo Hải Quan Lê Nguyễn đã xử lý hàng nghìn bộ hồ sơ C/O, giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu tránh đúng những sai sót lặp lại này.

2. Ai cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa hiện nay?

Từ 5/5/2025, VCCI ngừng hẳn cấp mọi loại C/O. Từ 1/7/2026, thẩm quyền cấp được phân về hai đầu mối duy nhất theo Thông tư 26/2026/TT-BCT (chốt danh mục phân cấp hiện hành, hiệu lực 1/8/2026), căn cứ theo Nghị định 146/2025/NĐ-CP và Thông tư 40/2025/TT-BCT.

Đầu mối cấp	Phạm vi (theo Thông tư 26/2026/TT-BCT)	Các form C/O tiêu biểu
Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương)	Mẫu số 17 — 12 mẫu C/O cấp trực tiếp	D (ATIGA), AI (ASEAN – Ấn Độ), AK (ASEAN – Hàn Quốc), AJ (ASEAN – Nhật Bản), AANZ (ASEAN – Úc – New Zealand), RCEP (RSF), EVFTA (EUR.1), UKVFTA (EUR.1 UK), CPTPP, EAV, VK, VJ
UBND cấp tỉnh	Mẫu số 18 — 21 mục, gồm cả 12 mẫu trên	Mục 20 gộp: Form B, Form A (GSP), ICO, Turkey, GSTP, BR9, DA59, Peru, Venezuela, CNM, mã số REX

Điểm doanh nghiệp cần nắm: 12 mẫu C/O của Cục Xuất nhập khẩu cũng nằm trong danh mục UBND cấp tỉnh được cấp. Với 12 mẫu này, doanh nghiệp được chọn nộp tại Cục Xuất nhập khẩu hoặc tại Sở Công Thương/UBND tỉnh nơi có trụ sở, tùy nơi nào xử lý nhanh hơn cho lô hàng của mình.

Riêng Form B, Form A (GSP) và các mẫu thuộc mục 20 chỉ được cấp bởi UBND cấp tỉnh, không nộp được tại Cục Xuất nhập khẩu. Với hàng hưởng cơ chế tự chứng nhận xuất xứ, doanh nghiệp cần đăng ký mã số REX — xem chi tiết tại bài REX là gì và 2 cách đăng ký.

Việc phân cấp mới khiến nhiều doanh nghiệp nộp hồ sơ nhầm nơi hoặc mất thời gian tra lại đầu mối tiếp nhận, đặc biệt các công ty vẫn quen làm việc với VCCI trước đây. Theo phản ánh trên báo chí ngành, nhiều doanh nghiệp đã bị gián đoạn xuất khẩu do chưa cập nhật kịp thẩm quyền cấp C/O mới. Đây là lý do nhiều đơn vị chọn dịch vụ xin cấp C/O trọn gói thay vì tự nộp hồ sơ.

3. Các loại C/O phổ biến và hiệp định tương ứng

Mỗi form C/O gắn với một hiệp định thương mại hoặc cơ chế ưu đãi riêng. Dùng sai form, C/O sẽ không có giá trị áp dụng dù hàng hóa thực tế đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ.

Form C/O	Hiệp định / cơ chế	Thị trường áp dụng
Form D	ATIGA	Nội khối ASEAN
Form E	ACFTA	ASEAN – Trung Quốc
Form AI	AIFTA	ASEAN – Ấn Độ
Form AK	AKFTA	ASEAN – Hàn Quốc
Form AJ	AJCEP	ASEAN – Nhật Bản
Form AANZ	AANZFTA	ASEAN – Úc – New Zealand
EUR.1	EVFTA / UKVFTA	EU / Vương quốc Anh
CPTPP	CPTPP	11 nước thành viên CPTPP
Form A	GSP	Các nước cấp ưu đãi phổ cập
Mã số REX	Tự chứng nhận xuất xứ (EVFTA, GSP)	EU và các thị trường công nhận REX

Doanh nghiệp đang xuất hàng đi Ấn Độ hoặc Nhật Bản nên tham khảo trước quy trình cụ thể: dịch vụ xin cấp C/O Form AI đi Ấn Độ và dịch vụ xin cấp C/O Form AJ đi Nhật Bản. Với hàng hưởng GSP, xem thêm dịch vụ làm C/O Form A. Trường hợp xuất khẩu tại chỗ vẫn cần xin C/O đúng quy trình riêng, tham khảo bài C/O cho hàng xuất khẩu tại chỗ.

4. Những sai sót phổ biến khiến C/O bị bác bỏ

Trong thực tế xử lý hồ sơ, phần lớn C/O bị từ chối rơi vào bốn nhóm lỗi lặp lại. Nắm rõ từng lỗi giúp doanh nghiệp rà soát trước khi nộp, thay vì chờ bị trả hồ sơ.

4.1. Hàng hóa không đáp ứng quy tắc xuất xứ

Nguyên liệu nhập khẩu chiếm tỷ trọng lớn nhưng doanh nghiệp không tính đúng tiêu chí CTC hoặc RVC theo Thông tư 05/2018/TT-BCT. Ví dụ một lô hàng dệt may có 65% nguyên liệu vải nhập khẩu, trong khi hiệp định yêu cầu RVC tối thiểu 40% tính theo giá FOB, nếu tính sai công thức sẽ nộp hồ sơ mà không đạt ngưỡng.

4.2. Chọn sai form C/O

Doanh nghiệp xuất hàng đi Nhật nhưng lại xin Form D thay vì Form AJ, hoặc nhầm Form AK với Form E khi có công đoạn qua trung gian ASEAN. C/O đúng thủ tục nhưng sai form vẫn bị từ chối áp dụng ưu đãi.

4.3. Thông tin không thống nhất giữa các chứng từ

Tên hàng, số lượng, trọng lượng trên C/O lệch với invoice, packing list hoặc tờ khai hải quan dù chỉ một chi tiết nhỏ. Đây là lỗi phổ biến nhất khi doanh nghiệp tự soạn hồ sơ gấp trước ngày tàu chạy.

4.4. Thiếu hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu

Không lưu đủ hóa đơn mua nguyên liệu, hợp đồng gia công hoặc bảng kê định mức để chứng minh tỷ lệ xuất xứ khi cơ quan cấp phép hoặc hải quan yêu cầu bổ sung.

Theo Luật Hải quan 2014 và Thông tư 33/2023/TT-BTC về xác định xuất xứ hàng hóa xuất nhập khẩu, khi phát hiện các lỗi trên, cơ quan hải quan có quyền không áp dụng ưu đãi thuế tại thời điểm thông quan, yêu cầu xác minh xuất xứ, hoặc truy thu thuế nếu phát hiện sai phạm trong giai đoạn hậu kiểm. Hệ lụy truy thu có thể rất lớn nếu doanh nghiệp đã áp sai mã HS song song với lỗi C/O — xem thực tế tại bài hàng bị truy thu thuế do sai mã HS.

Hồ sơ C/O bị trả về sát ngày tàu chạy là tình huống không hiếm gặp. Gọi ngay 0902 916 031 để Khai Báo Hải Quan Lê Nguyễn rà soát form C/O và hồ sơ xuất xứ trước khi nộp, tránh mất ưu đãi thuế vì một lỗi nhỏ.

5. Thời điểm nộp C/O và rủi ro kiểm tra sau thông quan

5.1. Khi nào cần nộp C/O để đảm bảo hiệu lực?

C/O có thể nộp cùng thời điểm làm thủ tục hải quan, hoặc nộp bổ sung trong thời hạn cho phép theo từng hiệp định, thường 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai. Tuy nhiên việc được phép nộp bổ sung không đồng nghĩa chắc chắn được hưởng ưu đãi.

Nếu C/O nộp sau nhưng không hợp lệ, doanh nghiệp vẫn bị truy thu thuế như trường hợp không có C/O. Với lô hàng giá trị lớn, chậm hoặc sai C/O ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, vì phần thuế chênh lệch phải nộp ngay trong khi chờ xử lý bổ sung hồ sơ.

5.2. C/O là trọng tâm của hậu kiểm sau thông quan

Theo Thông tư 33/2023/TT-BTC, C/O là một trong những chứng từ bị kiểm tra nhiều nhất trong giai đoạn kiểm tra sau thông quan, đặc biệt khi doanh nghiệp hưởng ưu đãi thuế suất lớn, hàng hóa thuộc nhóm rủi ro gian lận xuất xứ, hoặc tần suất nhập khẩu cao với giá trị lớn.

Nếu C/O bị xác định không hợp lệ, doanh nghiệp có thể bị truy thu toàn bộ phần thuế ưu đãi, bị xử phạt vi phạm hành chính, và bị đánh giá rủi ro cao cho các lô hàng tiếp theo — kéo theo tần suất kiểm hóa dày hơn ở cả những lô hàng không liên quan trực tiếp.

Quản lý C/O cần được xem là một phần của hệ thống tuân thủ xuất nhập khẩu, không phải thủ tục làm một lần rồi thôi. Việc lưu trữ hồ sơ gốc, đối chiếu định kỳ và cập nhật đúng đầu mối cấp phép theo quy định hiện hành giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi bị yêu cầu giải trình.

6. Kết luận

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa quyết định thuế suất, tính hợp lệ của hồ sơ hải quan và rủi ro hậu kiểm trong suốt vòng đời lô hàng. Nắm đúng đầu mối cấp theo Thông tư 26/2026/TT-BCT, chọn đúng form C/O và kiểm soát thời điểm nộp là ba việc doanh nghiệp không thể bỏ qua trong giai đoạn phân cấp mới hiện nay.

Chưa chắc lô hàng của bạn đang thuộc thẩm quyền cấp của Cục Xuất nhập khẩu hay UBND tỉnh? Liên hệ 0902 916 031 để Khai Báo Hải Quan Lê Nguyễn tư vấn đúng đầu mối nộp hồ sơ và xử lý trọn gói C/O ngay từ đầu.

Lưu ý quan trọng khi làm C/O

• Lưu ý 1: Từ 01/8/2026, thẩm quyền cấp C/O chia hai đầu mối theo Thông tư 26/2026/TT-BCT — Cục Xuất nhập khẩu cấp 12 mẫu (Mẫu 17), UBND cấp tỉnh cấp 21 mục (Mẫu 18); xác định đúng đầu mối trước khi nộp để tránh nộp nhầm, mất thời gian.
• Lưu ý 2: Thông tin trên C/O phải trùng khớp tuyệt đối với invoice, packing list, vận đơn và tờ khai; chỉ cần lệch tên hàng, mã HS hay số lượng là C/O có thể bị bác và mất ưu đãi thuế.
• Lưu ý 3: C/O là trọng tâm hậu kiểm — lưu đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu theo thời hạn quy định, vì có thể bị truy thu thuế nếu không chứng minh được xuất xứ khi kiểm tra sau thông quan.

>> Xem thêm:

1. REX (Registered Exporter) là gì? 2 cách đăng ký
2. Dịch vụ xin cấp C/O Form AI (Ấn Độ)
3. Hàng bị truy thu thuế do sai mã HS

Khai báo hải quan toàn diện tại Khai Báo Hải Quan Lê Nguyễn

Tại Lê Nguyễn, chúng tôi cung cấp giải pháp khai báo hải quan trọn gói và phòng xuất nhập khẩu thuê ngoài chuyên nghiệp, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực nội bộ.

Khai báo hải quan chuyên sâu – xử lý trọn gói

Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực logistics và thông quan, chúng tôi hỗ trợ khách hàng khai báo hải quan cho mọi loại hình hàng hóa:

• Khai báo hải quan cho hàng đường biển, đường hàng không, chuyển phát nhanh, hàng tại chỗ, gia công, sản xuất xuất khẩu, tạm nhập tái xuất.
• Xử lý hồ sơ hàng hóa đặc thù như hàng nguy hiểm, hàng gửi kho ngoại quan, hàng phải kiểm tra chuyên ngành.
• Tư vấn và xin cấp C/O (Certificate of Origin) cho đầy đủ các Form như A, B, AI, AK, CPTPP, REX, ISP… đúng yêu cầu thị trường xuất khẩu.
• Thực hiện toàn bộ thủ tục kiểm tra chuyên ngành: kiểm hóa, kiểm dịch thực vật – động vật, kiểm tra chất lượng, chứng nhận hợp quy, giám định kỹ thuật.

Tất cả quy trình được thực hiện đồng bộ bởi đội ngũ chuyên viên giàu kinh nghiệm, đảm bảo không phát sinh chi phí ngoài thỏa thuận, minh bạch trong báo giá và tối ưu thời gian thông quan.

Chúng tôi không chỉ thực hiện dịch vụ logistics.
Chúng tôi đồng hành như một bộ phận xuất nhập khẩu chuyên nghiệp bên trong doanh nghiệp bạn.

>> Xem thêm:
Dịch vụ làm C/O Form A
Dịch vụ xin cấp C/O Form AI đi Ấn Độ
REX là gì và 2 cách đăng ký

Liên hệ ngay để được tư vấn

📍 Địa chỉ: 131/6, Đường số 8, Linh Xuân, Thủ Đức
🌐 Facebook: Khai báo hải quan Lê Nguyễn
📞 Hotline/Zalo: 0902 916 031
🎬 Tiktok: lenguyen.kbhq